Little Saigon San Jose: Sự thật lịch sử hay màn kịch chính trị mùa tranh cử?
Trong những tuần gần đây, cộng đồng người Việt tại San Jose liên tục bị cuốn vào một làn sóng tranh cãi dữ dội liên quan đến các lá phướn trên đường Story Road trong khu Little Saigon San Jose. Một số người trong phe nhóm bà Vân Lê đang ra sức tạo dựng câu chuyện rằng nghị viên Bien Doan là người “xóa bỏ” hay “thay đổi” các lá phướn có ba sọc đỏ trên nền vàng từng xuất hiện từ thời cuộc tranh đấu Little Saigon năm 2008. Những lời cáo buộc này được lặp đi lặp lại trên mạng xã hội với mục đích khơi dậy cảm xúc và tạo nên sự phẫn nộ trong cộng đồng ngay giữa mùa tranh cử.
Tuy nhiên, khi nhìn lại toàn bộ lịch sử hình thành của Little Saigon San Jose Foundation, cũng như các quy định chính thức của thành phố San Jose về chương trình treo phướn công cộng, người ta sẽ thấy rõ rằng câu chuyện thực tế hoàn toàn khác với những gì đang được một số người cố tình bóp méo.
Khoảng năm 2007 đến 2008, khi cộng đồng người Việt tranh đấu để giành tên “Little Saigon” cho đoạn đường Story Road từ McLaughlin đến Keyes, Little Saigon San Jose Foundation được thành lập như một nhóm vận động cộng đồng nhằm phục vụ cho chiến dịch này. Theo chính lời ông Đỗ Hùng, người từng giữ vai trò chủ tịch của tổ chức, foundation này ban đầu chỉ mang tính chất tạm thời để phục vụ cuộc tranh đấu chứ không phải là một tổ chức bất vụ lợi chuyên nghiệp và lâu dài.
Điều đáng chú ý là Little Saigon San Jose Foundation thời điểm đó không phải là tổ chức bất vụ lợi được miễn thuế theo quy định liên bang, không có quy chế 501(c)(3), mà chỉ ghi danh ở cấp tiểu bang California. Dù vậy, tổ chức này vẫn đứng ra quyên góp một số tiền khá lớn trong cộng đồng để thực hiện nhiều công trình liên quan đến Little Saigon như bia “Welcome to Little Saigon” đặt giữa con lươn đường Story và các lá phướn treo trên các cột đèn dọc tuyến đường này.
Cho đến hôm nay, vẫn còn rất nhiều câu hỏi chưa từng được giải thích minh bạch trước cộng đồng. Tiền quyên góp được quản lý ra sao? Đã khai thuế hay chưa? Sổ sách kế toán hiện nằm ở đâu? Quỹ còn lại do ai quản lý? Những câu hỏi này không phải do người ngoài đặt ra mà chính cựu nghị viên Nguyễn Tâm từng nêu rất rõ trong email trả lời ngày 3 tháng 8 năm 2016 liên quan đến việc ông Đỗ Hùng nói rằng đã “bàn giao” trách nhiệm Little Saigon Foundation cho ông.
Trong email đó, ông Nguyễn Tâm khẳng định rằng ông chưa hề nhận được bất kỳ thư chính thức nào từ ông Đỗ Hùng về việc bàn giao. Ông chỉ “nghe nói” về chuyện này thông qua người khác. Thậm chí, ông còn cho biết email được gọi là “bàn giao trách nhiệm” đã được gửi cho 27 người nhưng lại không hề có tên ông là người được cho là nhận bàn giao.
Nghiêm trọng hơn nữa, ông Nguyễn Tâm cho biết giấy phép pháp nhân của Little Saigon Foundation lúc đó đã bị đình chỉ hiệu lực. Theo ông, khi một tổ chức bị đình chỉ tư cách pháp nhân thì tổ chức đó không còn đủ thẩm quyền pháp lý để thực hiện các giao dịch hay chuyển giao trách nhiệm. Ông cũng nhấn mạnh rằng đối với một tổ chức pháp nhân, mọi hoạt động đều phải được thực hiện theo đúng thủ tục luật định, phải có nghị quyết chính thức chứ không thể “tự tung tự tác” hay chỉ gửi vài email đơn phương rồi xem như hoàn tất thủ tục.
Ông Nguyễn Tâm còn nói rất rõ rằng bản thân ông hay văn phòng nghị viên Khu Vực 7 không có tư cách pháp nhân để nhận bất kỳ tài sản nào của Little Saigon Foundation. Ông cho rằng không thể nhập nhằng giữa cá nhân nghị viên, văn phòng nghị viên và thành phố San Jose như cách ông Đỗ Hùng đang trình bày.
Điều đáng chú ý là đến năm 2026, ông Đỗ Hùng lại tiếp tục kể một câu chuyện khác. Trong email gửi ngày 11 tháng 5 năm 2026, ông nói rằng ông đã từng gặp nghị viên Biên Đoàn và yêu cầu chuyển giao các tài sản như bia và các lá phướn Little Saigon về cho thành phố sở hữu để thành phố chịu trách nhiệm duy trì và bảo trì. Ông cũng nói rằng nghị viên Biên Đoàn đã không thực hiện điều này nên ông thất vọng và quay sang ủng hộ bà Vân Lê.
Tuy nhiên, chính email này lại vô tình xác nhận một sự thật quan trọng: các bia và lá phướn Little Saigon chưa bao giờ thuộc quyền sở hữu của thành phố San Jose. Nếu những tài sản đó không thuộc thành phố thì tại sao hôm nay lại đổ trách nhiệm cho nghị viên Biên Đoàn về việc thành phố không bảo trì hay thay đổi các lá phướn?
Theo quy định chính thức của chương trình treo phướn trên các cột đèn công cộng của thành phố San Jose, hội đoàn hay tổ chức nào đứng tên xin treo phướn thì chính hội đoàn đó phải chịu toàn bộ trách nhiệm về tài chánh, thiết kế, sản xuất, lắp đặt, bảo trì và thay mới. Thành phố không tự động tiếp nhận quyền sở hữu hay trách nhiệm duy trì các lá phướn này.
Website chính thức của thành phố ghi rất rõ rằng tổ chức nộp đơn phải trực tiếp làm việc với cơ quan phụ trách, phải tuân thủ các tiêu chuẩn thiết kế, nội dung và kích thước theo quy định của thành phố, đồng thời phải chịu mọi chi phí liên quan đến việc sản xuất và lắp đặt. Thành phố chỉ hỗ trợ quá trình hành chính và việc treo phướn thông qua các cơ quan chuyên môn. Việc xét duyệt hoàn toàn thuộc cơ quan hành chính phụ trách phát triển kinh tế và hạ tầng đô thị, chứ không phải trách nhiệm cá nhân của nghị viên khu vực hay Hội Đồng Thành Phố.
Nói cách khác, nghị viên không phải là người tự quyết định nội dung hay số phận của các lá phướn trên toàn thành phố. Các lá phướn trên khắp San Jose vẫn được thay đổi thường xuyên bởi nhiều hội đoàn, tổ chức và đơn vị bảo trợ khác nhau mà không cần đưa ra biểu quyết tại Hội Đồng Thành Phố.
Điều đặc biệt đáng chú ý là chính những người điều hành Little Saigon Foundation thời điểm đó cũng biết rất rõ rằng thành phố không cho phép sử dụng hình quốc kỳ hoặc biểu tượng mang tính trình bày quốc kỳ trên các lá phướn công cộng. Theo lời ông Đỗ Hùng, họ đã cố “lách luật” bằng cách đưa ba sọc đỏ trên nền vàng lên phần trên của lá phướn thay vì sử dụng nguyên lá cờ.
Như vậy, ngay từ đầu họ đã hiểu rất rõ giới hạn của quy định thành phố. Vậy mà hôm nay cũng chính những người đó lại cố dựng nên câu chuyện rằng bất kỳ lá phướn nào không còn ba sọc đỏ đều là “xóa bỏ cộng đồng” hay “phản bội lịch sử.”
Nếu thật sự đây là vấn đề nguyên tắc và trách nhiệm với cộng đồng thì tại sao suốt hơn mười năm qua không ai trong Little Saigon Foundation đứng ra bảo trì các lá phướn cũ? Tại sao khi bia “Welcome to Little Saigon” xuống cấp rồi đổ sập giữa con lươn đường Story thì không ai lên tiếng? Tại sao không thấy ai đứng ra vận động sửa chữa hay đóng góp kinh phí duy trì? Tại sao nhiều hội đoàn khác treo các lá phướn mới đúng quy định thành phố thì không ai phản đối? Và tại sao chỉ đúng mùa tranh cử hiện nay, mọi chuyện đột nhiên biến thành một “cuộc chiến bảo vệ cộng đồng”?
Câu trả lời có lẽ cộng đồng đã nhìn thấy rất rõ.
Điều nguy hiểm nhất trong câu chuyện này không nằm ở những lá phướn. Điều nguy hiểm nằm ở việc một số người đang cố tình lợi dụng tình cảm của cộng đồng người Việt tỵ nạn đối với lá cờ vàng để tạo ra chia rẽ, công kích cá nhân và thao túng cảm xúc cử tri trong mùa tranh cử.
Họ biến một quá trình hành chính bình thường của thành phố thành một cuộc khủng hoảng chính trị để phục vụ cho mục tiêu tranh cử. Họ cố biến bất cứ ai không cùng phe với mình thành mục tiêu công kích. Họ dùng cảm xúc thay cho sự thật, dùng chụp mũ thay cho lý lẽ và dùng sự phẫn nộ để che lấp những câu hỏi chưa bao giờ được trả lời về trách nhiệm pháp lý, tài chánh và vai trò thực sự của Little Saigon Foundation trong suốt gần hai thập niên qua.
Lịch sử không thể bị viết lại bằng những bài đăng đầy cảm tính trên mạng xã hội. Và sự thật cũng không thể bị che lấp bằng những lời công kích mang động cơ chính trị.
Nếu thật sự muốn bảo vệ giá trị của Little Saigon San Jose, thì điều cộng đồng cần hôm nay không phải là những màn kịch mùa bầu cử, mà là sự minh bạch, sự trung thực và trách nhiệm thật sự đối với những gì đã từng được xây dựng dưới danh nghĩa cộng đồng người Việt tại San Jose.
Liên lạc Phương Quỳnh qua email: qnlaw@att.net
