Little Saigon San José: Từ cuộc tranh đấu lịch sử đến những nỗ lực xây dựng hôm nay
SAN JOSÉ, California — Trong những tuần gần đây, nhiều cuộc tranh luận đã xuất hiện trong cộng đồng người Việt tại San José xoay quanh các lá phướn mới trên đường Story Road, đặc biệt là việc những thiết kế mới không còn mang hình ảnh ba sọc đỏ trên nền vàng như các lá phướn Little Saigon đời đầu.
Đối với nhiều đồng hương lớn tuổi, những lá phướn đó chưa bao giờ chỉ là vật trang trí đường phố. Chúng gắn liền với một giai đoạn tranh đấu đầy cảm xúc của cộng đồng người Việt tị nạn tại San José cách đây gần hai thập niên, khi hàng ngàn người Việt đã cùng đứng lên bảo vệ tên gọi “Little Saigon” như một phần của lịch sử và căn tính cộng đồng.
Sau biến cố tháng Tư năm 1975, hàng chục ngàn người Việt tị nạn đã đến định cư tại San José và dần hình thành một cộng đồng đông đảo quanh khu vực Story Road và Lucretia Avenue. Từ những tiệm phở nhỏ, chợ Việt Nam, tiệm vàng cho đến các trung tâm thương mại lớn, khu vực này dần trở thành trung tâm sinh hoạt văn hoá và kinh tế của người Việt tại Bắc California. Tuy nhiên, vào đầu những năm 2000, thành phố San José vẫn chưa chính thức công nhận tên gọi “Little Saigon” cho khu vực này.
Cuộc tranh đấu lớn bắt đầu bùng nổ vào khoảng năm 2007 khi Hội Đồng Thành Phố San José đề nghị sử dụng tên “Saigon Business District” thay vì “Little Saigon.” Đối với nhiều người Việt tị nạn, đây là điều hoàn toàn không thể chấp nhận được. Tên “Little Saigon” không chỉ là một danh xưng thương mại, mà còn tượng trưng cho ký ức của cộng đồng người Việt tị nạn sau năm 1975, gắn liền với hành trình vượt biển, xây dựng cuộc sống mới và gìn giữ căn tính Việt Nam tại Hoa Kỳ.
Trong nhiều tháng liên tiếp, cộng đồng người Việt đã tổ chức các cuộc biểu tình trước City Hall, tham dự đông đảo các buổi họp Hội Đồng Thành Phố, vận động chính trị và thực hiện nhiều hình thức đấu tranh khác nhằm yêu cầu thành phố công nhận tên “Little Saigon.” Cuối cùng, sau áp lực mạnh mẽ từ cộng đồng, thành phố San José chính thức chấp nhận tên gọi này. Đây được xem là một trong những thắng lợi lịch sử lớn nhất của cộng đồng người Việt tại San José kể từ sau năm 1975.
Sau cuộc tranh đấu đó, thành phố đồng ý cho dựng các bảng nhận diện và treo các lá phướn dọc theo đường Story Road nhằm đánh dấu khu Little Saigon. Theo những hình ảnh lịch sử còn lưu lại, bộ phướn đầu tiên được ghi rõ:
“Banner Graphic Designed by Cuong Le © 2008 Little Saigon San Jose Foundation.”
Tuy nhiên, đến năm 2014, thành phố San José ban hành bộ quy định: “Community Identification Wayfinding Banner Guidelines”
Trong tài liệu này, thành phố ghi rõ:
“No flags or representations of flags may appear on banners.”
Tạm dịch:
“Không được sử dụng cờ hay các yếu tố mang tính biểu tượng của lá cờ trên các banner công cộng.”
Đây là một chi tiết rất quan trọng trong cuộc tranh luận hiện nay. Bởi vì bộ phướn Little Saigon đầu tiên được thiết kế từ năm 2008, tức là nhiều năm trước khi quy định năm 2014 được ban hành. Ngoài ra, các lá phướn đời đầu cũng không sử dụng lá cờ Việt Nam Cộng Hoà hoàn chỉnh mà chỉ dùng các hoạ tiết trang trí mang tính biểu tượng. Điều này có thể giải thích vì sao các thiết kế cũ từng được thành phố chấp thuận, trong khi các thiết kế mới về sau tránh sử dụng những hình ảnh có thể bị xem là biểu tượng của lá cờ.
Hiện nay, các lá phướn mới trên Story Road có các yếu tố văn hoá Việt Nam, nhưng không còn ba sọc đỏ trên nền vàng như trước. Cho đến thời điểm này, chưa có tài liệu công khai xác nhận ai là người trực tiếp quyết định thay đổi thiết kế, thời điểm thay đổi chính xác hay việc thay đổi xuất phát từ yêu cầu pháp lý, quy định mới của thành phố hoặc hướng xây dựng hình ảnh nhận diện mới. Vì vậy, nhiều kết luận chính trị đang lan truyền trên mạng xã hội hiện vẫn chỉ là suy đoán chứ chưa có bằng chứng chính thức xác nhận.
Dù vậy, điều không thể phủ nhận là đối với nhiều người Việt tị nạn lớn tuổi, các lá phướn Little Saigon đời đầu vẫn mang ý nghĩa lịch sử và cảm xúc rất sâu sắc.
Nếu cuộc tranh đấu năm 2007–2008 là hành trình đòi được công nhận, thì những năm gần đây lại đánh dấu giai đoạn tập trung đầu tư và phát triển Little Saigon cho tương lai. Theo các tài liệu ngân sách và cập nhật từ văn phòng nghị viên Biên Đoàn, nhiều dự án mới đã và đang được triển khai nhằm nâng tầm Little Saigon như một trung tâm văn hoá và kinh tế của vùng Bay Area.
Theo các tài liệu ngân sách và thư từ văn phòng nghị viên Biên Đoàn, nhiều nỗ lực mới đã được thực hiện nhằm nâng tầm Little Saigon trở thành một trong những trung tâm văn hoá và kinh tế quan trọng của vùng Bay Area.
Một trong những dự án nổi bật nhất là việc hoàn tất tượng đài “Thank You America” tại Vườn Truyền Thống Việt. Dự án này nhằm tôn vinh hành trình của người Việt tị nạn, những hy sinh và đóng góp của các gia đình Việt Nam sau khi xây dựng cuộc sống mới tại Hoa Kỳ. Quan trọng hơn, dự án này đánh dấu bước chuyển mình của Vietnamese Heritage Garden từ một khu đất bỏ trống trong nhiều năm trở thành một không gian văn hoá và cộng đồng dành cho người Việt tại San José.
Song song đó là sự hình thành của Story Road Business Association (SRBA), một tổ chức được thành lập nhằm kết nối thương gia, thúc đẩy sinh hoạt cộng đồng, hỗ trợ phát triển kinh tế địa phương và xây dựng hình ảnh Little Saigon hiện đại hơn.
Trong những năm gần đây, các chương trình Chợ Đêm Story Road Night Market cũng đã trở thành một điểm sáng lớn của cộng đồng. Những sự kiện này thu hút hàng chục ngàn lượt người tham dự, bao gồm cư dân địa phương, du khách, giới trẻ và các gia đình người Việt trên khắp vùng Bay Area. Các chợ đêm không chỉ quảng bá văn hoá Việt Nam mà còn tạo sinh khí kinh tế thật sự cho các doanh nghiệp địa phương dọc Story Road.
Năm vừa qua, cộng đồng người Việt tại San José cũng chứng kiến cuộc diễn hành Tết đầu tiên tại Khu Vực 7, và Lễ Hội Trung Thu đầu tiên tại Grand Century Mall quy tụ đông đảo hội đoàn, thương gia, đoàn thể văn hoá và hàng ngàn đồng hương tham dự. Nhiều người xem đây là dấu hiệu cho thấy Little Saigon đang bước vào giai đoạn hồi sinh mạnh mẽ về mặt sinh hoạt cộng đồng.
Bên cạnh đó, văn phòng nghị viên Biên Đoàn cũng phối hợp với Vietnamese American Roundtable tổ chức các lễ tưởng niệm Quốc Hận quy mô lớn trong hai năm gần đây. Đặc biệt, sự xuất hiện của trực thăng Huey nguyên bản từ thời Chiến tranh Việt Nam đã tạo nên những hình ảnh đầy xúc động đối với cộng đồng người Việt tị nạn. Những chương trình này cho thấy Little Saigon hiện đại không chỉ tập trung vào phát triển kinh tế, mà vẫn tiếp tục gìn giữ ký ức lịch sử và căn tính của cộng đồng người Việt tị nạn tại Hoa Kỳ.
Mới đây nhất, nghị viên Biên Đoàn tiếp tục đề nghị thành phố đầu tư xây dựng một cổng chào lớn có hệ thống chiếu sáng cho Little Saigon.
Nếu được thực hiện, đây có thể trở thành biểu tượng nhận diện lớn nhất của Little Saigon kể từ sau cuộc tranh đấu năm 2008, đồng thời là dấu mốc cho giai đoạn phát triển mới của cộng đồng người Việt tại San José.
Từ cuộc tranh đấu tên gọi năm 2008, đến các lá phướn trên đường Story, từ tượng đài “Thank You America” cho đến các chợ đêm, diễn hành Tết và đề nghị cổng chào mới hôm nay, lịch sử Little Saigon tại San José chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của bảng hiệu hay banner.
Đó là lịch sử của người Việt tị nạn, của hành trình xây dựng cộng đồng, của ký ức Quốc Hận, của căn tính văn hoá và của những nỗ lực không ngừng để các thế hệ mai sau vẫn còn nhìn thấy chính mình trong thành phố này.
Liên lạc Phương Quỳnh qua email qnlaw@att.net.
Nguồn:
City of San José Wayfinding Banner Guidelines (2014)
